Wat is een jetlag en wat kun je eraan doen?
Auteurs: Saskia Cornet (LUMC), Laura Kervezee (LUMC)
Bijna iedereen heeft het wel eens meegemaakt: je gaat op vakantie naar een verre bestemming. Eindelijk tijd om lekker uit te rusten. Maar eenmaal aangekomen voel je je juist misselijk, prikkelbaar en moe. Dit vervelende gevoel noemen we een jetlag. Maar wat is een jetlag precies, waardoor ontstaat het en wat kun je eraan doen? Je leest het hier.
Je biologische klok in de war
In onze hersenen bevindt zich een biologische klok die allerlei processen in het lichaam aanstuurt, zoals slaap, alertheid, lichaamstemperatuur en hormoonproductie. Deze interne klok wordt dagelijks gelijkgezet door daglicht. Als het donker wordt, maakt ons lichaam het hormoon melatonine aan, wat ons lichaam het signaal geeft om te gaan slapen. Als de zon weer opkomt, stopt de aanmaak van melatonine en bereid ons lichaam zich voor op wakker worden.
Wanneer je in korte tijd meerdere tijdzones oversteekt, bijvoorbeeld door een lange vliegreis, krijg je opeens op een ander moment daglicht dan je lichaam gewend is. Terwijl het in Nederland misschien bedtijd zou zijn, begint op je vakantiebestemming juist de dag. Je biologische klok krijgt via licht het signaal dat het tijd is om de dag te beginnen, maar je lichaam is er nog niet klaar voor. Hierdoor kan je last krijgen van een jetlag.
Klachten van een jetlag
De meest voorkomende klachten zijn:
- Vermoeidheid overdag
- Moeite met inslapen of doorslapen
- Concentratieproblemen
- Prikkelbaarheid
- Verminderde prestaties bij werk of sport
- Hoofdpijn
- Verstoring van de eetlust of spijsvertering
Waarom is de ene jetlag erger dan de andere?
Het kan even duren voordat je biologische klok gewend is aan een nieuwe tijdzone. Hoe lang dit duurt, hangt af van verschillende factoren:
De richting van je reis
Je hoort vaak dat reizen richting het oosten voor een ergere jetlag zorgen dan reizen richting het westen. Dat komt doordat de omlooptijd van de biologische klok van nature iets langer is dan 24 uur bij de meeste mensen. Daardoor is het voor de meeste mensen gemakkelijker om langer wakker te blijven dan om vroeger te gaan slapen.
Bij een reis naar het westen lijkt je dag langer te worden en kan je je vaak redelijk gemakkelijk aanpassen aan de lokale tijd door wat langer wakker te blijven.
Bij een reis naar het oosten wordt de dag juist korter. Het is dan lastiger om, voor je gevoel, veel eerder te gaan slapen dan je gewend bent.
Hoeveel tijdzones je oversteekt
Hoe meer tijdzones je oversteekt, hoe groter het verschil wordt tussen de tijd thuis en de tijd op je bestemming. Dit betekent dat je biologische klok er ook langer over zal doen om zich bij te stellen. Als vuistregel kan je uitgaan van ongeveer één dag herstel voor elk uur tijdsverschil. Bij reizen richting het westen kan het aanpassen wat sneller gaan, bij reizen richting het oosten juist wat langzamer.
Wat kun je doen tegen een jetlag?
Hoewel je biologische klok tijd nodig heeft om zich aan te passen, kun je het herstel wel versnellen met een aantal maatregelen:
